Je doe t al jarenlang onderzoek naar grondstoffenmarkten en risicomanagement. Wat fascineert jou zo aan termijnmarkten?

Wat termijnmarkten voor mij zo interessant maakt, is dat ze eigenlijk het hart vormen van de prijsvorming. Alles wat er speelt – oogsten, geopolitiek, vraag en aanbod – komt samen in die prijs. En die prijs verandert continu, omdat mensen informatie steeds anders interpreteren. Voor bedrijven zijn termijnmarkten vooral belangrijk omdat ze helpen om grip te krijgen op prijzen. Je kunt ermee vooruitkijken maar nier voorspellen: wat kost een product over drie maanden, of over een jaar? Dat helpt bij inkopen, verkopen en plannen.

Zelfs als je er niet actief op handelt, gebruik je ze eigenlijk al. Want als je een prijs beoordeelt, kijk je – bewust of onbewust – naar wat de markt op dat moment aangeeft. Daarom zeg ik altijd: iedereen gebruikt termijnmarkten, al is het maar als referentiepunt.

Hoe leg je een termijnmarkt eenvoudig uit?

Een termijnmarkt is eigenlijk niets meer dan een plek waar je vandaag al een prijs vastlegt voor een levering in de toekomst. Stel: je weet dat je over drie maanden olie nodig hebt. Dan kun je nu al afspreken tegen welke prijs je die gaat kopen. Zo voorkom je dat je later wordt verrast door een prijsstijging. Dat klinkt simpel, maar het gebruik ervan – hedging – is iets complexer. Want je dekt risico’s nooit perfect af. Prijzen bewegen namelijk niet altijd één-op-één mee. Toch is de basis eenvoudig: je probeert meer zekerheid te krijgen over je kosten of opbrengsten.

Hoe, en waar, zijn termijnmarkten ontstaan?

Termijnhandel bestaat al veel langer dan mensen vaak denken. In de 17^e eeuw werd er in Nederland en Japan al gewerkt met contracten voor toekomstige levering. De moderne termijnmarkt zoals we die nu kennen, ontstond in Chicago in de 19^e eeuw. Daar werkten boeren en handelaren samen om meer zekerheid te krijgen over prijzen. Die functie is eigenlijk nooit veranderd. Het gaat nog steeds om hetzelfde: risico’s beheersen en beter kunnen plannen.

Wat zijn de gevolgen als bedrijven prijsrisico niet beheersen?

Als bedrijven prijsrisico niet beheersen, zijn ze volledig afhankelijk van de markt. Bij sterke prijsschommelingen vertaalt dat zich direct in onvoorspelbare kosten en opbrengsten. Die onzekerheid heeft duidelijke gevolgen: bedrijven krijgen te maken met hogere kapitaalkosten en minder ruimte om te investeren. Juist daarom is voorspelbaarheid zo belangrijk – het stelt bedrijven in staat om vooruit te kijken en beter onderbouwde keuzes te maken. In de praktijk kiezen bedrijven er dan ook niet voor om risico’s te vermijden, maar om ze actief te beheersen.

Waar gaat het in de praktijk vaak mis bij het gebruik van termijnmarkten?

De grootste fout is dat bedrijven beginnen zonder echt te begrijpen wat ze doen. Termijnmarkten lijken simpel, maar het gebruik ervan vraagt kennis. Hoeveel dek je af? Wanneer stap je in? En hoe meet je of je strategie werkt? Daarnaast ontbreekt vaak een duidelijke aanpak binnen het bedrijf. Wie mag beslissingen nemen? Wie houdt risico’s in de gaten? Zonder die structuur kan hedging juist voor méér onrust zorgen in plaats van minder.

Hoe groot zijn de risico’s als het misgaat?

Als het misgaat, kan het ook snel misgaan. Door de hefboomwerking kunnen kleine prijsbewegingen grote financiële effecten hebben. Daarnaast kunnen schommelingen in resultaten – bijvoorbeeld door marginverplichtingen – zorgen voor een beeld van instabiliteit. Voor financiers kan dat lijken alsof risico’s niet goed onder controle zijn, met als gevolg hogere kapitaalkosten en minder ruimte om te investeren. Juist daarom is een duidelijke en goed ingerichte hedgingstrategie essentieel.

Waar ligt op dit moment de grootste kwetsbaarheid voor bedrijven?

De toenemende prijsvolatiliteit. Markten bewegen sneller en onvoorspelbaarder dan voorheen. Daardoor wordt het moeilijker om grip te houden op marges en winst. Bedrijven die daar niets mee doen, lopen het risico dat hun financiële positie steeds grilliger wordt.

Waarom is het juist nu belangrijk om je hierin te verdiepen?

Omdat kennis je keuzeruimte geeft. Je kunt ervoor kiezen om actief te hedgen, maar ook als je dat niet doet, helpt het enorm om de markt beter te begrijpen. Je ziet bijvoorbeeld beter wanneer je moet inkopen of juist moet wachten. En je begrijpt beter hoe prijzen tot stand komen. Dat maakt je automatisch een sterkere speler in de keten.

Wat kunnen onze lezers doen met deze kennis?

In een markt die steeds volatieler wordt, is grip op prijsrisico essentieel. Met de juiste kennis van termijn- en optiemarkten kunnen bedrijven hun kasstromen stabiliseren en hun financiële positie versterken.

Wil jij meer leren over hedging en termijnmarkten? De cursus van Joost Pennings, aangeboden via de Agri Food Academy, biedt hiervoor praktische inzichten en direct toepasbare handvatten. Voor professionals die meer grip willen krijgen op risico’s in grondstoffenmarkten, is dit een waardevolle investering. Aanmelden kan via de link.