Tieme Wanders (NVWA) presenteerde de resultaten van tien dry-runs, waarbij slechts twee onderzochte zorgvuldigheidsstelsels als voldoende werden beoordeeld. Hoewel de resultaten niet representatief zijn voor de gehele sector, onderstrepen ze de uitdagingen rond het opzetten van een zorgvuldigheidsproces (due diligence-systeem), traceerbaarheid, risicoanalyse en het aantonen van naleving. Manfred Hessing (Nevedi) ging in op de verantwoordelijkheden van verschillende ketenpartijen en de praktische problemen bij informatie-uitwisseling. Ralf Ewering (KLK OLEO Europe) besprak de ervaringen van zijn bedrijf met de praktijktoetsen en de mogelijke gevolgen van de EUDR voor de concurrentiepositie van Europese producenten.

Vragen uit het publiek

Vanuit het publiek waren er veel kritische vragen. Daarbij ging het niet alleen over de administratieve verplichtingen, maar ook over handhaving, het effect op internationale handelsstromen en de rol van bestaande duurzaamheidsprogramma's. Hieronder volgen acht belangrijke vragen en de antwoorden van de sprekers.

1. Wat controleert de NVWA tijdens een inspectie en welke sancties kunnen volgen?
   De NVWA richt zich bij inspecties vooral op het zorgvuldigheidsproces van bedrijven. Daarbij wordt beoordeeld of ondernemingen de benodigde informatie verzamelen, risico's voldoende analyseren en hun conclusies kunnen onderbouwen.
   
   Bij tekortkomingen kan de NVWA-herstelmaatregelen opleggen, bijvoorbeeld via een last onder dwangsom. De hoogte van de dwangsom kan worden gerelateerd aan de waarde en hoeveelheid van de betrokken producten. Wanneer daadwerkelijk wordt vastgesteld dat goederen niet aan de ontbossings- of legaliteitseisen voldoen, kan het product ook uit de handel worden genomen. Eén tekortkoming in het zorgvuldigheidsproces leidt daar niet automatisch toe.
   
   
2. Welke leveranciersinformatie moet een bedrijf zelf beschikbaar hebben en hoe moet het zijn zorgvuldigheidsonderzoek onderbouwen?
   Volgens de NVWA ligt de nadruk niet zozeer op waar bedrijven hun informatie opslaan, maar op de manier waarop zij hun zorgvuldigheidsstelsel hebben ingericht. Centraal staat hoe een bedrijf op basis van de beschikbare informatie en uitgevoerde risicoanalyse tot een conclusie komt en hoe deze conclusie wordt onderbouwd. Bedrijven moeten dit proces inzichtelijk kunnen maken en hun afwegingen kunnen verantwoorden.
   
   Daarbij is vooral de systematiek van belang: welke informatie is gebruikt, welke risico's zijn vastgesteld en waarom wordt geconcludeerd dat deze verwaarloosbaar zijn of voldoende zijn beperkt? Het gebruik van leveranciersinformatie, certificeringssystemen en externe dienstverleners is mogelijk, maar ontslaat bedrijven niet van hun eigen verantwoordelijkheid. Of een specifieke werkwijze voldoet, moet per geval worden beoordeeld.
   
   
3. Welke verplichtingen gelden voor bedrijven die verschillende rollen binnen de keten vervullen?
   Nevedi lichtte toe dat de verplichtingen afhangen van de rol die een bedrijf bij een specifieke transactie vervult. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen partijen die producten voor het eerst op de Europese markt brengen, downstream operators en handelaren.
   
   Een onderneming kan afhankelijk van haar activiteiten verschillende rollen hebben. Daarom moet per handelsstroom worden vastgesteld welke verplichtingen gelden, waaronder het ontvangen en registreren van EUDR-referentienummers. Ook moeten bedrijven voorzichtig zijn met verklaringen aan afnemers, zodat zij geen garanties afgeven die verder gaan dan hun eigen verplichtingen en beschikbare informatie.
   
   
4. Wat waren de verschillen tussen de Nederlandse dry-runs en die in andere EU-lidstaten?
   KLK OLEO Europe deelde zijn ervaringen met praktijktoetsen in Nederland en Duitsland. Volgens Ralf Ewering lag de nadruk in Duitsland vooral op het testen van de software van de toezichthouder, terwijl de Nederlandse NVWA zich meer richtte op de inhoudelijke beoordeling van het zorgvuldigheidsstelsel, waaronder traceerbaarheid en risicoanalyse.
   
   
5. Welke gevolgen heeft de EUDR voor de concurrentiepositie van Europese producenten?
   Vanuit het publiek werd gewezen op een mogelijk ongelijk speelveld voor de Europese oleochemische industrie. Palmolie en palmpitolie vallen onder de EUDR, terwijl bepaalde verder verwerkte oleochemische producten buiten de reikwijdte blijven.
   
   Europese producenten moeten daardoor bij de invoer van grondstoffen aan de EUDR voldoen, terwijl concurrerende eindproducten van buiten de EU in bepaalde gevallen zonder dezelfde verplichtingen kunnen worden ingevoerd.
   
   Er werd benadrukt dat het belangrijk is deze zorgen onder de aandacht te blijven brengen van zowel de Europese Commissie als het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN), die verantwoordelijk zijn voor het beleid. De NVWA is als bevoegde autoriteit (Competent Authority) verantwoordelijk voor het toezicht op en de handhaving van de EUDR, maar niet voor de totstandkoming van het beleid.
   
   
6. Hoe zijn de extra kosten van ontbossingsvrije grondstoffen te rechtvaardigen wanneer andere markten niet aan dezelfde regels zijn gebonden?
   Volgens Nevedi bestaat er binnen de Europese voedselketen al langer vraag naar ontbossingsvrije grondstoffen. De EUDR brengt aanvullende kosten met zich mee voor bedrijven die aan de Europese informatie- en controleverplichtingen moeten voldoen. Buiten de EU, bijvoorbeeld in China, gelden deze verplichtingen niet.
   
   Dit kan de concurrentiepositie van Europese bedrijven verzwakken en ertoe leiden dat grondstoffen naar andere markten worden verhandeld. Daarbij bestaat het risico dat ook daadwerkelijk ontbossingsvrije producten de Europese markt niet meer bereiken, uitsluitend omdat zij niet aan alle administratieve vereisten kunnen voldoen. Volgens Nevedi is het daarom belangrijk dat de uitvoering van de EUDR niet leidt tot onnodige handelsbelemmeringen die weinig bijdragen aan het terugdringen van ontbossing.
   
   
7. Welke rol blijven bestaande certificeringsschema's, zoals RSPO, spelen onder de EUDR?
   De NVWA benadrukte dat certificeringsschema's een waardevolle bijdrage kunnen leveren aan het zorgvuldigheidsonderzoek. De toezichthouder heeft sommige schema's, waaronder RSPO, erkend als bruikbare ondersteuning bij het verzamelen en beoordelen van informatie over de herkomst van grondstoffen.
   
   Die erkenning betekent echter niet dat gecertificeerde producten automatisch aan de EUDR voldoen. Er bestaat geen 'green lane’ waarbij certificering bedrijven vrijstelt van hun wettelijke verplichtingen. Certificeringsgegevens kunnen onderdeel zijn van het zorgvuldigheidsonderzoek, maar bedrijven moeten zelf de risico's beoordelen en kunnen onderbouwen dat hun producten aan de EUDR-eisen voldoen.
   
   
8. Wanneer geldt de EUDR voor goederen onder de douaneregeling actieve veredeling?
   De NVWA verduidelijkte dat goederen die onder de douaneregeling actieve veredeling de EU binnenkomen, niet direct aan de EUDR-verplichtingen hoeven te voldoen. Het bepalende moment is wanneer de producten op de Europese markt worden gebracht, door ze in het vrije verkeer te brengen.
   
   Tot dat moment kunnen de goederen onder de douaneregeling worden verwerkt. Bedrijven moeten er wel voor zorgen dat de benodigde herkomstinformatie beschikbaar blijft, zodat zij bij het op de markt brengen van de producten aan de EUDR-verplichtingen kunnen voldoen.

De vier organisaties publiceerden eerder een gezamenlijk statement dat je hier kunt lezen.