Sinds 2021 is Food Safety Culture (FSC), oftewel voedselveiligheidscultuur, expliciet opgenomen in de Europese levensmiddelenwetgeving. Bedrijven moeten kunnen aantonen dat voedselveiligheid een gedeelde verantwoordelijkheid is binnen hun organisatie. Daarbij gaat het onder meer om betrokkenheid van het management, risicobewustzijn, communicatie tussen medewerkers en voldoende middelen om veilig te produceren.

Europese controles in ontwikkeling

In een in 2026 gepubliceerd rapport onderzoekt de Europese Commissie hoe lidstaten toezicht houden op deze verplichtingen. Uit een inventarisatie in 2025 blijkt dat 18 van de 27 lidstaten voedselveiligheidscultuur meenemen in officiële controles, al gebeurt dat niet overal in alle voedingssectoren.

De uitvoering blijkt echter ingewikkeld. Maar liefst 22 lidstaten melden knelpunten bij het toezicht. Naast beperkte capaciteit speelt vooral de vraag hoe aspecten als gedrag, bewustzijn en betrokkenheid objectief kunnen worden beoordeeld. Waar naleving van hygiënevoorschriften relatief eenvoudig is vast te stellen, laat een bedrijfscultuur zich moeilijker meten.

NVWA introduceert Zelfscan

Om bedrijven hierbij te ondersteunen, lanceerde de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) in juni 2026 de Zelfscan voedselveiligheidscultuur. Met deze online vragenlijst kunnen levensmiddelenbedrijven beoordelen hoe voedselveiligheid binnen hun organisatie is verankerd en waar ruimte is voor verbetering.

De Zelfscan biedt inzicht in onder meer de betrokkenheid van medewerkers, communicatie en de voorbeeldrol van leidinggevenden. Na het invullen ontvangen bedrijven direct een beoordeling met praktische tips en adviezen.

De tool is gratis en volledig anoniem. De NVWA slaat de resultaten niet op en deze hebben geen invloed op toezicht of handhaving. De Zelfscan is uitsluitend bedoeld als hulpmiddel om de voedselveiligheidscultuur binnen bedrijven te versterken.

Praktijk in de oliën- en vettenindustrie

Ook binnen de Europese oliën- en vettenindustrie krijgt voedselveiligheidscultuur nadrukkelijk aandacht. FEDIOL, de Europese brancheorganisatie voor de plantaardige oliën- en eiwitmeelindustrie, leverde in juli 2026 een bijdrage aan een onderzoek van de Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA.

Daarbij benadrukte FEDIOL dat voedselveiligheidscultuur verder gaat dan hygiëne en microbiologische risico’s. Voor de sector spelen ook chemische contaminanten, traceerbaarheid, voedselintegriteit (food fraud) en bescherming tegen opzettelijke besmetting (food defence) een belangrijke rol.

Binnen de aangesloten FEDIOL-lidbedrijven wordt voedselveiligheid onder meer bevorderd via opleidingen, interne en externe audits, risicoanalyses en certificeringssystemen. Daarnaast worden medewerkers gestimuleerd om afwijkingen en bijna-incidenten te melden, zodat problemen vroegtijdig kunnen worden aangepakt.

Van naleving naar verantwoordelijkheid

Een volwassen voedselveiligheidscultuur betekent volgens FEDIOL dat medewerkers niet alleen procedures volgen, maar ook begrijpen waarom deze noodzakelijk zijn. Dat vraagt om blijvende betrokkenheid van het management en een werkomgeving waarin medewerkers risico’s durven aan te kaarten.

De Europese Commissie heeft EFSA gevraagd om wetenschappelijk advies over voedselveiligheidscultuur en de invloed daarvan op microbiologische voedselveiligheid. Daarmee krijgt ook de verdere ontwikkeling van het toezicht aandacht.